• Łączymy długoletnie i ugruntowane doświadczenie z pasją i energią młodych prawników
  • Podejmujemy śmiałe działania i nieszablonowe rozwiązania dla dobra klienta
  • Rzetelnie i starannie przygotowujemy i prowadzimy powierzone nam sprawy
  • Reagujemy na zagrożenia praworządności i podstawowych wartości demokratycznych
  • Podejmujemy śmiałe działania i nieszablonowe rozwiązania dla dobra klienta
  • Rzetelnie i starannie przygotowujemy i prowadzimy powierzone nam sprawy
  • Łączymy długoletnie i ugruntowane doświadczenie z pasją i energią młodych prawników
  • Rzetelnie i starannie przygotowujemy i prowadzimy powierzone nam sprawy
  • Podejmujemy śmiałe działania i nieszablonowe rozwiązania dla dobra klienta

Ciekawie o prawie - Pełnomocnik z urzędu w sprawach cywilnych

Pełnomocnik z urzędu w sprawach cywilnych

 

W ostatniej odsłonie cyklu „Ciekawie o prawie” pochyliliśmy się nad instytucją zwolnienia od kosztów sądowych. Inną formą wsparcia jest instytucja pełnomocnika z urzędu, uregulowana w art. 117 i kolejnych Kodeksu postępowania cywilnego, która siłą rzeczy jest niejako związana ze zwolnieniem od kosztów. Problematyka ta od zawsze budzi liczne wątpliwości osób występujących w postępowaniach sądowych. W związku z tym uznaliśmy, że warto przybliżyć Państwu tę materię w odniesieniu do praktyki.

 

Punkt wyjścia w niniejszych rozważaniach stanowią przesłanki, które musi spełnić osoba ubiegająca się o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z treścią przepisu art. 117 §1 kpc strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów nie jest obowiązkową przesłanką, na podstawie której można ustanowić dla strony pełnomocnika z urzędu. Osoba niezwolniona od kosztów sądowych może złożyć wniosek o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, jednak w tej sytuacji musi złożyć również oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

 

Sytuacja materialna to jednak nie jedyne kryterium brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Równie ważną kwestią jest obiektywnie stwierdzona potrzeba działania profesjonalnego pełnomocnika w konkretnej sprawie. Problem pojawia się przy próbie zdefiniowania tej potrzeby. W orzecznictwie i doktrynie prawniczej dominuje pogląd, że chodzi tu o brak świadomości prawnej, znajomości procedur i nieporadność, które w połączeniu mogą stać się przyczyną podejmowania przez stronę działań zagrażających jej interesom, ale także niewypełnianie obowiązków procesowych, w szczególności gdy związane z tym są oznaczone terminy.

 

Omawiając kwestie dotyczące instytucji pełnomocnika z urzędu, należy też zwrócić uwagę na aspekt formalny, czyli to, jak w praktyce wygląda proces ubiegania się o przyznanie pomocy prawnej w takiej formie. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu można złożyć zarówno przy składaniu pierwszego pisma w sprawie, jak i przed tym faktem. Często zdarza się, że strona nie jest w stanie poprawnie sformułować pozwu. W związku z tym sąd może ustanowić pełnomocnika z urzędu w celu przygotowania i wniesienia pozwu, a następnie reprezentowanie strony w postępowaniu. Przedmiotowy wniosek powinien być właściwie i wyczerpująco uzasadniony, przy czym uwagę należy poświęcić przede wszystkim wykazaniu, że w konkretnej sytuacji zachodzą opisane wyżej przesłanki. Należy też pamiętać, że do wniosku zawsze należy dołączyć wypełniony formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Co ważne – postanowienie o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu zastępuje pełnomocnictwo procesowe i obejmuje postępowanie w obu instancjach. Zdarza się, że wniosek strony zostaje oddalony. W tej sytuacji jednak nie wszystko jest stracone, ponieważ na to postanowienie zawsze można wnieść zażalenie w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.

 

Na marginesie warto wspomnieć o częstym przypadku z praktyki, który dotyczy roli pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i nie może być traktowana jako „trzecia instancja” w postępowaniu sądowym. Kwestia ta budzi zazwyczaj wiele kontrowersji, ponieważ skargę kasacyjną może wnieść wyłącznie radca prawny lub adwokat. W przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w takiej sprawie, pierwszą i najważniejszą czynnością, którą pełnomocnik ma obowiązek wykonać, jest analiza akt postępowania pod kątem podstaw do wniesienia tego środka. Ustaleń takich nie czyni bowiem sąd przyznający pomoc prawną. Z tego względu, w przypadku stwierdzenia przez pełnomocnika z urzędu braku podstaw do kasacji, koniecznym jest sporządzenie i przesłanie do sądu, który wydał postanowienie o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu, pisemnej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Kwestia ta spotyka się z oburzeniem klientów, jednak podkreślić należy, że nie zależy to w żadnym stopniu od chęci pełnomocnika. Podkreślić należy, że za wniesienie skargi kasacyjnej mimo braku podstaw grozi mu odpowiedzialność dyscyplinarna, a pomoc prawna nie zostanie w tej sytuacji opłacona przez Skarb Państwa.

 

Mamy nadzieję, że niniejsze opracowanie pozwoli Państwu lepiej zrozumieć instytucję pełnomocnika z urzędu i skuteczniej ubiegać się o uzyskanie tego rodzaju pomocy prawnej. Na zakończenie warto wskazać, że strona składająca wniosek może oznaczyć w nim konkretnego radcę prawnego lub adwokata. Taka informacja jest później przekazywana do właściwej miejscowo izby radców prawnych lub izby adwokackiej, a prośba strony powinna zostać uwzględniona. Należy jednak pamiętać, że powyższe wskazanie nie jest wiążące, co oznacza, że izba nie ma obowiązku wyznaczenia pełnomocnika według preferencji strony, której przyznano pomoc prawną.