Stowarzyszenia Patria Nostra – Centrum Praw Wykluczonych z siedzibą w Olsztynie wyraża pełne poparcie dla działań podjętych przez Starostę Olsztyńskiego w sprawie skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich, dotyczącej zbadania zgodności z prawem uchwał Rady Miasta Olsztyna w zakresie różnicowania opłat za usługi transportu publicznego oraz parkowania.
Z uznaniem odnosimy się do inicjatywy Starosty, który podjął działania w celu ochrony konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W naszej ocenie przedstawione w wystąpieniu argumenty wskazują na istotne i uzasadnione wątpliwości co do zgodności przyjętych rozwiązań z obowiązującym porządkiem prawnym.
W szczególności podzielamy stanowisko, iż wprowadzenie preferencyjnych stawek opłat uzależnionych od miejsca zamieszkania lub faktu rozliczania podatku dochodowego na terenie gminy, a także różnicowanie opłat w zależności od sposobu ich uiszczania, może prowadzić do naruszenia zasady równego traktowania obywateli. Kryteria te pozostają bowiem bez bezpośredniego związku z istotą usług o charakterze użyteczności publicznej, które – zgodnie z ustawą – powinny mieć charakter powszechny i dostępny na równych zasadach.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OSK 1112/17) wskazano, że konstrukcja ulg w opłatach publicznych musi odpowiadać ustawowemu upoważnieniu i nie może prowadzić do faktycznego tworzenia odrębnych kategorii stawek w sposób nieznajdujący oparcia w przepisach prawa.
Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 731/21) podkreślono, że swoboda rady gminy w kształtowaniu opłat za parkowanie nie ma charakteru nieograniczonego, a kryteria różnicowania opłat muszą pozostawać w związku z celami ustanowienia strefy płatnego parkowania, określonymi w ustawie.
Ponadto w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2006 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2337/05) jednoznacznie wskazano, iż nie do pogodzenia z zasadą równości jest sytuacja, w której część użytkowników dróg uzyskuje preferencje w zakresie opłat, podczas gdy inni – znajdujący się w porównywalnej sytuacji – są ich pozbawieni, bez istnienia racjonalnego i ustawowo uzasadnionego kryterium takiego zróżnicowania.
Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, iż skutki przyjętych regulacji dotykają nie tylko mieszkańców Olsztyna, lecz również szerokiego kręgu osób spoza gminy, w tym mieszkańców Powiatu Olsztyńskiego, którzy na co dzień korzystają z infrastruktury miejskiej w związku z pracą, edukacją oraz innymi obowiązkami życiowymi. Wprowadzone rozwiązania mogą zatem prowadzić do nieuzasadnionego uprzywilejowania jednej grupy użytkowników kosztem innych, znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej.
Podzielamy również wątpliwości dotyczące braku jednoznacznej podstawy prawnej dla zastosowanych mechanizmów różnicowania opłat, ich konstrukcyjnej nieprecyzyjności oraz ograniczonej możliwości weryfikacji uprawnień do korzystania z preferencyjnych stawek. W naszej ocenie wskazane okoliczności mogą świadczyć o przekroczeniu przez organ stanowiący gminy zakresu przyznanych mu kompetencji ustawowych.
Mając na uwadze powyższe, zwracamy się do Pana Rzecznika z prośbą o wnikliwe zbadanie przedmiotowej sprawy oraz podjęcie stosownych działań w ramach przysługujących kompetencji, zmierzających do zapewnienia zgodności kwestionowanych uchwał z Konstytucją oraz zasadami państwa prawa.
Wyrażamy przekonanie, że podejmowane działania przyczynią się do ochrony praw obywateli oraz umocnienia standardów równego traktowania w dostępie do usług publicznych.