Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Sądu Okręgowego w Warszawie o informacje dotyczące stanu sprawy o sygn. akt V ACz 811/25. Postępowanie, które trwa od ośmiu lat, dotyczy powództwa 100-letniego obecnie Stanisława Zalewskiego przeciwko niemieckiemu wydawcy Mittelbayerischer Verlag KG. Pełnomocnikiem procesowym St. Zalewskiego są mecenasi – Lech Obara i Szymon Topa z olsztyńskiej kancelarii prawnej i Stowarzyszenia Patria Nostra.
W piśmie z 3 marca 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich ponowił wystąpienie do Przewodniczącej Sądu Okręgowego w Warszawie, domagając się informacji o aktualnym stanie sprawy prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. akt V ACz 811/25. W szczególności chodzi o rozpoznanie wniosku z 2 stycznia 2026 r. o wyodrębnienie roszczenia majątkowego do odrębnego postępowania.
Jak wskazano w korespondencji, do chwili obecnej nie udzielono odpowiedzi na wcześniejsze wystąpienie Rzecznika.
Wieloletnie postępowanie i interwencja Sądu Najwyższego
Sprawa ma swój początek w postępowaniu cywilnym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w Olsztynie (sygn. akt I C 88/18), a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie. Powód, Stanisław Zalewski – były więzień niemieckich obozów koncentracyjnych – dochodzi ochrony dóbr osobistych w związku z publikacjami niemieckiego wydawcy Mittelbayerischer Verlag KG.
Postępowanie przeszło istotny zwrot po postanowieniu Sądu Najwyższego z 18 lutego 2025 r., który uchylił wcześniejsze rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego z 16 lipca 2021 r. o odrzuceniu pozwu na podstawie art. 1099 § 1 zd. 2 k.p.c. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Częściowe odrzucenie pozwu
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny w Warszawie odrzucił pozew w zakresie roszczeń niemajątkowych – obejmujących m.in. żądanie przeprosin oraz zakaz dalszych naruszeń. Jednocześnie uznał za dopuszczalne rozpoznanie roszczeń majątkowych.
Te obejmują m.in. żądanie publikacji stosownego oświadczenia w języku niemieckim na portalu internetowym pozwanej oraz zapłatę kwoty 50 tys. zł na rzecz Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych.
Wniosek o wyodrębnienie roszczenia
W związku z możliwością wniesienia skargi kasacyjnej w zakresie odrzuconych roszczeń niemajątkowych, pełnomocnicy powoda złożyli wniosek o wyodrębnienie roszczenia majątkowego i jego odrębne rozpoznanie.
Jak argumentują, brak takiego rozstrzygnięcia może prowadzić do dalszego zawieszenia postępowania w części majątkowej, mimo braku przeszkód formalnych do jej rozpoznania. Czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy szacowany jest nawet na dwa lata.
Argument szczególnej sytuacji powoda
W korespondencji kierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich podkreślono szczególną sytuację powoda, który ukończył 100 lat. Wskazano, że przewlekłość postępowania może w praktyce uniemożliwić mu doczekanie prawomocnego rozstrzygnięcia.
W tym kontekście wniosek o wyodrębnienie roszczenia majątkowego uzasadniany jest koniecznością zapewnienia efektywnej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu.
Możliwe zaangażowanie RPO
Stowarzyszenie Patria Nostra wystąpiło do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o formalne przystąpienie do postępowania. Wskazano, że dotychczasowe zaangażowanie Rzecznika – w tym przedstawienie stanowiska w 2022 r. – miało istotne znaczenie dla biegu sprawy, w szczególności na etapie postępowania kasacyjnego.
Zdaniem wnioskodawców udział RPO może mieć znaczenie zarówno dla wsparcia argumentacji prawnej, jak i dla przyspieszenia rozpoznania sprawy.
Szerszy kontekst
Sprawa ma charakter precedensowy i wpisuje się w linię orzeczniczą dotyczącą możliwości dochodzenia przez polskich obywateli roszczeń przeciwko zagranicznym wydawcom w związku z naruszeniem dóbr osobistych, w tym tożsamości i godności narodowej.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił również uwagę na możliwość zastosowania przepisów § 79 ust. 2 i 3 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, które dotyczą nadzoru nad sprawnością postępowań.
Na obecnym etapie postępowania kluczowe pozostaje rozstrzygnięcie wniosku o wyodrębnienie roszczenia majątkowego oraz ewentualna decyzja o wniesieniu skargi kasacyjnej w zakresie roszczeń niemajątkowych.